Cách pha trà ngon – Đúc kết từ nghìn năm nghệ thuật pha trà

Pha Tra Ngon La Mot Su Hoi Tu Nhieu Yeu To 683x1024 1

Trước khi bước vào những chia sẻ cụ thể về cách pha trà ngon, chúng tôi sẽ chia sẻ những ý niệm về việc uống trà để các bạn đọc hiểu rằng: “ngon” là một mức độ tùy thuộc cảm quan cá nhân. Sẽ có 8 vạn cách khác nhau, 9 vạn quan điểm khác nhau về cách pha trà, thưởng trà. Trong số các cách đó không có cái sai. Chính bạn sẽ tự mình tìm ra một phương pháp phù hợp nhất với bản thân để tìm ra vị trà ngon nhất. Những chia sẻ của chúng tôi cũng chỉ giúp bạn cưỡi ngựa xem hoa cho vui vậy thôi. Nó cũng chỉ những những chỉ dẫn sơ đẳng nhất để bạn bước những bước đi đầu tiên với trà.

Như thế nào là cách trà ngon?

Trước khi tìm ra phương pháp pha trà ngon, hãy cùng chúng tôi định nghĩa về trà ngon. Trà không giống một món ăn để khi ăn vào là biết ngon hay dở (thật ra cũng có nhiều món ăn chỉ có chuyên gia mới đánh giá được ngon hay không). Chén trà là tổng hợp những hương, vị, độ ấm nóng tinh tế mà không phải ai cũng cảm nhận hết được. Với mỗi cách pha, chén trà sẽ thể hiện một mức độ khác nhau. Chén trà ngon là khi bung tỏa hết được những hương, vị, giác tinh tế nhất nhưng không mất làm đi sự cân bằng vốn có.

Điều trên có nghĩa là để có được một chén trà ngon, ngoài yếu tố về trà còn có yếu tố về con người nữa.

Nếu nói một cách đầy đủ thì một chén trà ngon là cái duyên hội tụ của vô số yếu tố, trong đó có những yếu tố chính như: nguyên liệu trà, trà cụ (những dụng cụ được sử dụng để pha trà), trạng thái của người uống trà, bạn trà, không gian – thời gian uống trà, v.v.v…

Uống trà cũng tương tự như thiền. Đó là một con đường để chúng ta tìm đến những cảm nhận tinh tế nhất. Dù là trong hơi thở hay trong vị giác, khứu giác, xúc giác. Những người rành trà đã dùng cả đời để tôi luyện những khả năng đặc biệt để có thể cảm nhận và lãnh hội những chuyển biến vi tế này.

Cach Pha Tra Ngon La Mot Su Hoi Tu Nhieu Yeu To
Trà ngon hội tụ vô số yếu tố

Bạn đừng ngại khi bắt đầu vì ai mới bắt đầu tập uống trà cũng đều như ngưu ẩm (trâu uống trà). Mỗi ngày một khác, cảm nhận của bạn sẽ càng phát triển. Sẽ đến một lúc bạn nhận ra rằng bản thân sẽ chán ngán với những mùi vị “hào nhoáng” hàng ngày mà chuyển sang say mê cái thức vị hương tinh tế, mỏng manh.

Như là sự vô thường của cuộc đời, trong sinh mệnh của hương vị trà, chỉ có một khoảnh khắc nhỏ là trà ngon nhất, liệu bạn có bắt được khoảng khắc này hay để nó tuột đi? Hoặc là bạn quá nóng vội khi khoảnh khắc chưa đến?

Đó là một nghệ thuật. Nhưng không ai bị từ chối để trở thành một nghệ sĩ. Hãy bắt đầu nào.

Các yếu tố quan trọng trong cách pha trà

Những người uống trà thường làm quen với một câu nói như sau: ‘Nhất thủy, Nhì trà, Tam bôi, Tứ bình, Ngũ quần anh”. Câu nói thể hiện vị trí của 5 yếu tố quan trọng nhất khi pha trà. Chúng tôi sẽ phân tích lần lượt 5 yếu tố này để bạn có những hình dung ban đầu.

Nhất thủy – Tầm quan trọng bậc nhất của nước pha trà

Trong Trà Kinh, tác phẩm đầu tiên của nhân loại viết về trà, Lục Vũ tổng kết rằng: “Sơn thủy thượng, Giang thủy trung, Tĩnh thủy hạ”. Câu nói này đã trở thành tiêu chuẩn được cả ngàn năm lịch sử uống trà khẳng định: Nước suối trên núi cao hạng nhất, Nước sông hạng hai và Nước giếng là hạng ba.

Nuoc Pha Tra Vo Cung Quan Trong Anh Huong Den Tra
Nước pha trà là yếu tố vô cùng quan trọng

Người xưa vì để có những chén trà ngon đã không ngại xô xôi hiểm trở tìm đến chốn sơn cốc cốt để kiếm ra dòng nước suối ngon pha trà. Thậm chí, có vị học giả còn dành cả đời mình để lựa ra 20 nguồn nước đệ nhất thiên hạ để pha trà. Đó chính là Trương Hựu Tân thời đường.

  • Thứ nhất là nước động Thủy Liêm trên núi Lô Sơn
  • Tiếp đến là suối Thạch Tuyền, huyện Vô Tích
  • Thạch Tuyền Lan Khê ở Kỳ Châu, hạng ba
  • Độc Tình Lãnh, trên núi Phủ Tử Sơn ở Hạp Châu
  • Thạch Tuyền ở Hổ Khâu Tự, Tô Châu
  • Nước đầm Phương Kiền, Quải Hiền Tự, Lô Sơn
  • Nam Linh thuộc sông Dương Tử
  • Suối Tây Sơn, Hồng Châu
  • Hoài Thủy, huyện Bách Nham, Đường Châu
  • Nước trên đỉnh Long Trì Sơn, Lô Châu
  • Nước chùa Quan Âm, huyện Đan Dương
  • Nước chùa Đại Minh, Dương Châu
  • Thượng nguồn Hán Giang
  • Nước Hương Khê, trong động Ngọc Hư Động, Quý Châu
  • Nước Tây Lạc, Vũ Quan, Thương Châu
  • Nước Ngô Tùng GIang
  • Nước ở thác cao ngàn trượng Tây Nam Lãnh, Thiền Đài Sơn
  • Suối Viên Tuyền, Liễu Châu
  • Hán Thủy, huyện Nghiêm Lăng, Đồng Lô
  • Tuyết Thủy (chứa tuyết lấy nước)

Điều đó thể hiện nước quan trọng như thế nào với việc pha trà. Chúng ta chắc chắn không thể “học hỏi” được các vị tiền nhân đến như vậy nhưng có những điều phải lưu tâm về nước khi pha trà: độ tinh khiết của nước.

Ngoài ra, yếu tố quan trọng liên quan đến nước nữa là nhiệt độ của nước pha trà. Nhiệt độ của nước sẽ là nhân tố để các hương vị của trà được dịp bộc lộ. Nếu nước chưa đến độ thì các hương vị sẽ không thể hiện đầy đủ, trà lúc này còn “non”. Nhấp chén trà pha với nước chưa đủ nóng sẽ cảm giác nhạt nhẽo, thiếu thốn hương vị và dường như hương vị chưa chuyển biến, thậm chí nhiều loại trà còn có mùi hăng, vị chát đắng hoặc không có vị.

Nếu nước nóng quá thì sẽ khiến cho trà bị “cháy”. Hương vị sẽ bị thay đổi hoặc là quá “vội vàng”, không thể kéo dài để lưu lại hương vị. Nhiều người có thói quen pha trà với nước thật sôi và mong muốn có được những ly trà thật đắng, đối với họ, trà càng đắng càng là trà ngon. Tuy nhiên những người đó chỉ là những phàm phu tục tử khi uống trà. Trà cháy đến độ đắng như thế thì làm sao các hương vị khác có thể tồn tại được nữa. Cách uống như thế chính là ngày một phá hoại vị giác và càng không có lợi cho sức khỏe.

Vậy nên muốn có một ly trà ngon thì nước phải vừa phải. Vừa phải như thế nào thì tủy thuộc vào từng loại trà nhất định, mỗi loại trà sẽ phù hợp với một nhiệt độ nước. Vấn đề này thông qua kinh nghiệm và trải nghiệm, chúng tôi sẽ cung cấp cụ thể qua từng bài giới thiệu về từng loại trà để bạn nắm rõ. Bạn có thể tự tìm ra bằng cách pha một lúc 3 chén trà với ba nhiệt độ nước khác nhau rồi cùng uống 3 chén này để so sánh.

Có nhiều kỹ thuật để làm giảm độ nóng của nước nếu như nước quá nóng. Đó có thể là những thao tác kết hợp giữa ấm và chén tổng hay khoảng cách rót nước nóng vào ấm, v.v.v… Nên nhớ một điều là trà nào, nước nấy.

Nếu có dịp đến vùng núi cao, hãy tìm đến một con suối để thử nghiệm khi pha trà nhé, các bạn sẽ cảm thấy như được khai mở. Một phương án nữa là những giếng sâu trên vùng núi. Nếu ai ở những vùng dùng nước giếng chắc hẳn biết vị “ngọt” tinh khiết nức tiếng của nước giếng sâu trên núi rồi.

Với những người ở thành phố, loại nước phù hợp nhất có thể kể đến là nước đóng chai mua từ siêu thị. Có còn hơn không.

Nhì trà – Thức trà ngon hay không quyết định kết quả của việc pha trà

Một loại trà ngon là sự hội tụ của nhiều yếu tố. Nếu kể ra và phân tích thì chúng tôi nghĩ có thể sẽ mất của bạn cả ngày để đọc hết. Tuy nhiên tổng kết một cách ngắn gọn nhất thì là giống trà đó, được trồng ở đâu, đất đai như thế nào, khí hậu ra sao, cách chăm bón, thu hoạch. Kể cả khi thu hoạch, người ta còn phải chi li đến từng thời khắc để quyết định hái lá, lá nào sẽ được hái cũng quan trọng. Khi hái trà xong sẽ đến với khâu chế biến, thường trải qua 3 giai đoạn ải trà, ủ trà và sấy khô. 3 giai đoạn này được thực hiện như thế nào cũng vô cùng quan trọng. Cuối cùng khi đến tay bạn, bạn bảo quản như thế nào cũng ảnh hưởng đến trà ngon hay dở.

Đó là lý do vì sao những loại trà nổi tiếng thường vô cùng đắt đỏ và thậm chí là quý hiếm như châu báu, nhiều khi có cả núi tiền cũng không mua được.

Về cơ bản, các loại trà có thể phân chia thành 3 loại chính: lục trà (trà xanh), hồng trà và loại thứ ba vừa giống lục trà và hồng trà thường được gọi là Ô Long (tuy vậy Ô Long chỉ là tên gọi của một loại phổ biến thuộc loại thứ 3).

Mỗi loại trà phù hợp với tập quán của các nước, khu vực và cá nhân khác nhau. Ở Việt Nam trà xanh thường được ưa chuộng nhất nhưng về cơ bản trà xanh là loại trà được chế biến đơn giản nhất trong số các loại trà kể trên. Và với nhiều người, trà xanh chưa mang đến sự thỏa mãn về hương vị như các loại trà khác. Tất nhiên cái gì cũng có ngoại lệ, Long Tĩnh là một loại trà xanh vô cùng nổi tiếng.

Nhìn chung, đa số những người sành trà sẽ dành khá nhiều thời gian với Ô Long. Nhiều cái tên trứ danh trong dòng Ô Long mà hẳn các bạn đã hoặc sẽ nghe qua khi tiếp xúc với trà: Thiết Quan Âm, Đại Hồng Bào, Tiểu Long Châu, v.v.v…

Mỗi người sẽ có những cái tên của riêng mình. Không có loại trà nào ngon nhất và dở nhất. Điều này phụ thuộc vào nhìn nhận cá nhân.

Tra Thiet Quan Am - thap dai danh tra
Thiết Quan Âm – một trong thập đại danh trà

Tam bôi, Tứ bình – Vai trò không thể thiếu của trà cụ khi pha trà

Bôi (chén) và Bình (ấm trà) là những yếu tố tiếp theo ảnh hưởng đến việc pha trà. Chúng tôi gộp chung hai yếu tố này thành trà cụ (những dụng cụ để pha trà).

Một bộ trà cụ đầy đủ thường bao gồm tối thiểu sẽ là ấm trà, chén tống và các chén trà. Trong số những trà cụ này, chén tống có thể là thứ xa lạ với người Việt nhất do thói quen rót trà trực tiếp từ ấm trà. Tống trà có vai trò rất quan trọng trong bàn trà. Dụng cụ này giúp ngăn cách trà với nguồn nhiệt trong ấm để trà không bị ngâm quá lâu. Thứ hai, tống trà giúp cho vị trà được đồng đều khi rót ra các chén (nếu rót bằng ấm thì chén đầu tiên và chén cuối cùng rót ra sẽ có hương vị khác nhau). Ngoài ra theo chúng tôi, một bộ trà cụ cũng không nên thiếu thìa gỗ (hoặc tre) để lấy trà. Nếu để da thịt của chúng ta tiếp xúc với trà thì sẽ thật nhơ nhuốc. Nếu đổ trà trực tiếp từ túi trà, hủ đựng trà thì khó để lường được định lượng phù hợp.

Lại nói về trà cụ, ấm trà thường được lựa chọn tùy thuộc vào loại trà sử dụng. Mỗi loại trà lại phù hợp với những loại ấm riêng biệt. Trà xanh thường được sử dụng với ấm sứ đanh không tác động đến mùi vị. Trà Ô Long, Phổ Nhĩ thường được dùng với ấm tử sa (chúng tôi đã có một bài viết cụ thể về ấm tử sa, bạn có thể đọc thêm). Người xưa có thể đổi cả gia tài lấy một chiếc ấm quý. Một chiếc ấm tốt càng sử dụng lâu thì càng làm cho hương vị trà thêm ngon. Nổi danh trên thế giới vẫn là những chiếc ấm trà đến từ Nghi Hưng và kinh đô gốm sứ Cảnh Đức Trấn, Trung Quốc. Cách chọn một ấm phù hợp chúng tôi cũng đã nêu qua trong bài viết về ấm tử sa ở trên, mời quý vị đọc qua.

Có được những trà cụ tốt, bạn cũng cần phải sử dụng đúng cách và quan trọng hơn cả là khâu vệ sinh khi sử dụng. Mỗi loại ấm lại có những cách thức vệ sinh khác nhau. Về chén trà, phải tuyệt đối sạch sẽ và tốt nhất được ngâm bằng nước sôi mỗi lần sử dụng.

Am Tu Sa Phu Hop voi tra O Long
Ấm Tử Sa Thạch Biều – một trong những dòng ấm phù hợp pha trà Ô Long

Ngũ quần anh – Bạn muốn uống trà cùng với ai?

Isaac Newton đã từng khẳng định rằng giữa hai vật thể tồn tại trên đời đều sẽ có một mối liên hệ nào đó. Trong một bàn trà, việc thưởng thức trà của bạn cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi những người uống trà cùng. Trong một tiệc rượu, thật dễ dàng để bạn giao lưu chén này chén kia với người khác. Nhưng trong một buổi thưởng trà, thật khó nếu như đối phương không phải là người tri kỷ của ta. Bởi vì uống rượu là để say, uống trà là để tỉnh. Nếu thực sự muốn có những chén trà ngon, việc tìm được một người tâm đầu ý hợp để chia sẻ vô cùng quan trọng. Còn nếu không tìm được chi bằng ta với ta thôi.

Bởi vậy cho nên càng say mê trà người ta càng cô đơn là do thế.

Ban Muon Uong Tra Voi Ai
Bạn muốn uống trà cùng ai?

Cách pha trà đối với những loại trà phổ biến

Sau đây chúng tôi sẽ tổng hợp những kinh nghiệm phổ biến đối với việc pha trà. Nhưng như đã chia sẻ ở trên, con đường này bạn sẽ đi và chính bạn mới là người tìm ra một cách pha trà ngon nhất có thể dùng cả đời. Không có đúng sai, chỉ có hợp hay không.

Cách nấu trà lá tươi

Uống trà xanh còn tươi là một nét đặc trưng của người Việt (khác biệt hơn so với các nước khác như Trung Quốc hay Nhật Bản). Lá chè tươi còn có hương vị thô ráp và khá hăng, do đó đối với những người chưa uống quen sẽ thấy khó uống. Đối với những người uống quen, vị đơn sơ, tươi mới của chè xanh làm họ say mê. Ngoài ra chè tươi cũng mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Để nấu trà tươi ngon, bạn nên chọn những lá chè già (do các lá này có nhiều tinh chất hơn). Những cây chè ở vùng núi thường có vị ngon hơn do hấp thụ hơi sương, nguồn nước và khoảng chất nhiều hơn, lại không bị ảnh hưởng bởi việc bón trồng quá mức. Lá chè được vệ sinh, để ráo nước, bạn sẽ vò đi để cách chất được tan ra dễ dàng hơn khi nấu.

Tiếp đến, bạn có thể chần sơ lá chè với nước sôi trong khoảng 2 – 3 phút để mùi hăng và vị chát đắng được tiêu biến một phần.

Vào việc chính, sau khi chần sơ, bạn cho lá chè vào nước đang sôi và nấu trong vòng 7 đến 10 phút. Sau đó rót ra để dùng.

Ở nhiều vùng, đặc biệt là khu vực Bắc Trung Bộ, người dân vẫn còn lưu giữ tập quán uống chè tươi trong mỗi gia đình. Họ cũng thường phơi khô lá chè để dùng vào mùa mưa.

Cach Nau Tra Xanh Tuoi Ngon
Uống trà xanh tươi là tập quán của người Việt

Cách pha trà xanh

Trà xanh ở đây nói đến chính là trà đã sơ chế, ví dụ như trà xanh Tân Cương, trà xanh ướp nhài, ướp sen.

  • Bước 1: Tráng nước sôi cho toàn bộ ấm trà, chén tống và các chén
  • Bước này sẽ giúp vệ sinh cũng như làm nhiệt độ của các trà cụ tăng lên để khi pha trà nhiệt độ không bị thất thoát.
  • Bước 2: Cho trà vào ấm bằng muỗm tre hoặc gỗ, lượng trà khoảng 8gram ứng với 150ml nước
  • Bước 3: Rót nước khoảng 90 độ C vào ấm sau đó nhanh chóng rót ra. Khâu này nhằm gột rửa trà cũng như đánh thức trà dậy để tỏa hương vị khi pha chính.
  • Bước 4: Cho 150ml nước khoảng 90 độ C vào ấm. Giữ khoảng 25 giây rồi rót ra chén tống và rót sang các chén trà.
  • Bước 5: Thưởng trà.

Chén trà muốn ngon đừng chờ đợi, hãy đưa lên để cảm nhận cả mùi hương lẫn vị. Bạn nên chia một chén trà thành 3 ngụm để cảm nhận đầu – giữa – cuối của một chén. Khi thưởng thức hay chú ý đến những hương vị tinh tế từ từ hiện ra. Đó cũng chính là quá trình để bạn hiểu hơn về bản thân và cuộc đời này.

Cách pha trà Ô Long

Trà Ô Long chỉ là một cách gọi khái quát. Cho nên hướng dẫn này cũng chỉ là qua loa thôi vì với mỗi loại trà trong dòng Ô Long lại sẽ có những phương thức pha trà khác nhau. Hãy tìm hiểu ở những bài viết về các loại trà riêng biệt của Hữu Duyên Trà nhé.

Chúng tôi sẽ trình bày những ý đơn lược nhất.

Điều chúng tôi lưu ý với những người mới đầu tìm đến trà Ô Long là hãy sử dụng một chiếc ấm tử sa có kích thước nhỏ. Thật phí phạm và vô ích nếu pha bằng những ấm trà to quá cỡ, bạn chắc chắn sẽ không thể nào lãnh nhận được hương vị đầy đủ nhất của trà được. Đây là một trong những kinh nghiệm mà nhiều người mong muốn người mới biết về trà lưu tâm.

  • Bước 1: Làm nóng ấm trà, tống trà và chén. Bước này cũng tương tự với phần về pha trà xanh.
  • Bước 2: Đong trà vào ấm, thường đong khoảng 1/6 ấm trà (tùy loại trà). Lưu ý bạn không được chạm tay vào trà, càng không được dùng đồ kim loại để xúc trà. Trà Ô Long rất nhạy vị cho nên phải cẩn trọng.
  • Bước 3: Đánh thức trà bằng nước nhiệt độ 90 độ C. Cũng giống pha trà xanh đã trình bày ở trên, bạn rót nước vào ấm và đổ ra ngay.
  • Bước 4: Cho nước 90 độ C vào ấm trà, đậy nắp lại và hãm trong khoảng 35 giây (cũng tùy loại trà để điều chỉnh cho phù hợp).
  • Bước 5: Rót hết ra tống, từ tống rót qua chén và thưởng trà
  • Bước 6: Nhiều loại trà Ô Long có thể pha thêm nước thứ 2, thứ 3. Những lần pha sau phải để thời gian lâu hơn.

Học cách pha trà cũng là để hiểu về bản thân hơn

Đọc đến đây nhiều người sẽ cho rằng những dòng này là phần văn “chém gió” thêm thắt vào. Không phải đâu, đối với những người đã trải nghiệm với trà đủ lâu họ nhận ra rằng trong quá trình trưởng thành với việc pha trà, họ cũng nhận ra nhiều thứ ở bản thân mình. Pha trà là một cách để chúng ta lắng đọng với giây phút hiện tại. Mặc kệ những gì đang xoay vần quanh mình, đó là giờ phút ta chỉ tập trung ý chí cho một việc duy nhất: làm sao để trà ngon. Chẳng thể nào có được một chén trà ngon nếu như bạn bị phân tâm.

Pha trà như là một phương pháp để bạn thức tỉnh lại và sống cho giấy phút hiện tại. Có những thời khắc nào bạn “tỉnh táo” như thế nếu không phải là trà tạo cho bạn? Uống trà suy cho cùng cũng chỉ là một phương tiện để bạn quay trở về với thực tại. Trà không phải là một chất kích thích mãnh liệt để làm bạn quên đi sầu muộn. Trà với những hương vị nhẹ nhàng của mình làm cho bạn nhìn nhận rõ về cuộc đời để rồi nhận ra mọi thứ cũng là hư không, không cần phải đau khổ, không cần phải sầu não.

Bạn có biết rằng, vì sao vị trà chỉ tồn tại trong một khoảnh khắc ngắn nếu bạn không bắt được thì trà sẽ không còn ngon không? Bởi vì trà hay mọi thứ trên đời đều là vô thường, sinh diệt diễn ra trong phút chốc. Nên nếu có suy nghĩ nào mà bạn vẫn cố chấp mang theo bên mình, hãy nhấp một chén trà và nhấp trọn buồn đau luôn nhé. Đau khổ hay vui sướng nào cũng sẽ tan nhanh trong thoáng chốc.

Chúc bạn sẽ tìm được những giây phúc tự tâm khi hữu duyên với trà. Bài viết về cách pha trà này chỉ thực sự có ý nghĩa tham khảo, hãy tự mình tìm ra một cách thích hợp nhé.

Bài viết có tham khảo tài liệu Trà Kinh của Vũ Thế Ngọc. Quý vị có thể tìm đọc ở đây.

Tổng quan
Cách pha trà ngon - Đúc kết từ nghìn năm nghệ thuật pha trà Á Đông
Tiêu đề bài viết
Cách pha trà ngon - Đúc kết từ nghìn năm nghệ thuật pha trà Á Đông
Tóm tắt
Những căn bản nhất về cách pha trà sẽ được trình bày đến bạn để giúp bạn nắm được cơ bản và phương pháp pha trà xanh, trà Ô Long ngon nhất
Tác giả
NXB
Hữu Duyên Trà
Logo NXB

One thought on “Cách pha trà ngon – Đúc kết từ nghìn năm nghệ thuật pha trà

  1. Pingback: Trà Ô Long và những điều bạn cần biết - HỮU DUYÊN TRÀ

Comments are closed.

Trà thiết quan âm là gì? Tống trà thủy tinh 250ml Thiềm thừ đổi màu phong thủy Kiến thức về ấm tử sa Kiến thức đầy đủ về trà Ô Long Khay trà đổi màu kỳ thú Hũ đựng trà hình quả hồng Đế để nến ĐỨC PHẬT tỏa bóng Cách pha trà ngon nhất
Đế để nến ĐỨC PHẬT tỏa bóng Cách pha trà ngon nhất Thiềm thừ đổi màu phong thủy Kiến thức về ấm tử sa Trà thiết quan âm là gì?